İçeriğe atla

Zwolle

Kontrol Edilmiş
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Zwolle
Belediye
Zwolle bayrağı
Bayrak
Zwolle arması
Zwolle arması
Zwolle'nin Overijssel'daki konumu
Zwolle'nin Overijssel'daki konumu
Hollanda üzerinde Zwolle
Zwolle
Zwolle
Zwolle'nin Hollanda'daki konumu
ÜlkeHollanda Hollanda
İl Overijssel
İdare
 • Belediye başkanıPeter Snijders (VVD)
Yüzölçümü
 • Toplam119,28 km²
 • Su
8,26 km² (3,18 mil²)
Nüfus
 (2019)
 • Toplam127.497
 • Yoğunlukoto/km²
Zaman dilimiUTC+01.00 (OAS)
 • Yaz (YSU)UTC+02.00 (OAS)
Alan kodu038
Resmî site
www.zwole.nl/
Zwolle topografik haritası
Windesheim Yüksekokulu - 2022
PEC Zwolle futbol takımının resmi logosu.
Büyük Kilise (Sint-Michaël Kilisesi)
Overijssel Eyalet Binası.
PEC Zwolle Stadyumu.
Zwolle Odeon De Spiegel (Tiyatro binası)
ArtEZ Üniversitesi. (Zwolle)
Dinoland Zwolle (2021)
Het Engelse Werk.
Stedelijk Museum Zwolle (Zwolle Şehir Müzesi)
Johan Rudolf Thorbecke, Hollanda'nın 19. yüzyıldaki anayasal reformlarını gerçekleştiren önemli bir devlet adamıdır.
Wezenlanden Park

Zwolle, Hollanda'nın Overijssel ilinin (eyaletinin) başkenti ve aynı zamanda belediyesi olan bir şehirdir. Belediye, 5 Şubat 2025 itibarıyla 133.141 nüfusa sahiptir [1]ve nüfus bakımından Hollanda'nın on dokuzuncu büyük belediyesidir. Zwolle'nin yüzölçümü ise 111,33 km²'dir.

Arkeologlar, Zwolle'de yapılan araştırmalar ve kazılarla, şehrin bulunduğu mevkide M.Ö. 1.500 civarında 'İşala' adlı bir kavmin yaşadığını ortaya koymuştur. 1970'li yıllarda şehrin Zwolle-Zuid semtinde yapılan araştırmalar buranın bir Neolitik-bronz devri yerleşkesi olduğunu ortaya çıkartmıştır. Roma döneminde bu bölgede "Franklar"ın "Salii" kabilesi yaşamıştır.

Zwolle yerleşkesi M.S. 800 yıllarında Frisyalı tüccarlar ve Şarlman'ın askerleri tarafından kurulmuştur.[2] 'Zwolle' ismi, 'şişmiş/kabaran' anlamına gelmektedir ve şehrin üç akarsu (IJssel, Vecht ve Zwarte Suyu) arasında sel riski olmayan bir tepenin üzerinde kurulmuş olmasına atıfta bulunulmaktadır. Şehir hakkında bilinen en eski yazılı belge, St. Michael'a adanmış bir kilisenin (Grotekerk veya Sint Michaëlskerk) kurulmasına aittir. Günümüzdе Zwolle sınırları içinde bulunan kilise, XV. yüzyılda restore edilmiştir.

31 Ağustos 1230'de Utrecht Başpiskoposu Zwolle'ye şehir olma imtiyazlarını bağışlamıştır. Bağımsız şehir 1294'te Hansa Birliği üyesi olmuştur.

Bağımsız Zwolle şehri, bölgedeki asillerin hücumlarına da maruz kalmıştır. Temmuz 1324'te ve Ekim 1361'de bu asiller şehirde yangın çıkmasına neden olmuşlardır. 1324'teki yangında şehirde ancak 9 bina nispeten zararsız kurtulmuş ve şehrin diğer binaları yanıp kül olmuştur.

Zwolle, 1361'de Hansa Birliği'nin bir üyesi olarak, Hansa Birliği ile başında IV. Valdemar'in bulunduğu Danimarka Krallığı arasında çıkan savaşa katılmıştır. Bu savaşı sona erdiren 1370 Stralsund Antlaşması ile Zwolle şehri, İsveç'in Scania bölgesinde bir ticaret kolonisi kurma imtiyazı kazanmıştır. XV. yüzyılda Zwolle şehri ve ticareti için altın yıllar yaşanmış ve araştırmacılar, şehrin gayrisafi hasılasının 1402-1450 yılları arasında altı kat arttığını hesaplamıştır.[3]

20. yüzyılın başlarında Zwolle, büyük bir nehir ticareti yapan, büyük bir balık pazarına ve Rotterdam'dan sonra Hollanda'nın en önemli büyükbaş hayvan pazarına sahip bir şehir haline gelmişti. Şehirde aynı zamanda pamuk ipliği ve kumaş dokumacılığı, kumaş beyazlatıcılığı ve boyacılığı, dericilik, ip ve urgan yapımı, tuz rafineciliği, demir üretimi ve demir işleme, gemi yapımı gibi sanayi sektörleri bulunmaktaydı.[4]

II. Dünya Savaşı sonunda Zwolle şehri, Montreal'dan gelen Alman istilacılardan rütbesiz Kanadalı asker Leo Major tarafından tek başına teslim alınmıştır.

Johan Rudolph Thorbecke, 1798 yılında Zwolle'de doğmuş olan ve Hollanda'nın 19. yüzyıldaki anayasal reformlarını gerçekleştiren önemli bir devlet adamıdır.

Blauwvingers - Mavi parmaklar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollandalılar arasında Zwolle'de yaşayanlar, alaycı bir şekilde 'Blauwvingers' (Mavi Parmaklar) olarak anılmaktadır. Bu, aynı zamanda Zwolle'nin en büyük ve en önemli futbol takımı olan PEC Zwolle'nin takma adıdır. Mavi Parmaklar adı, 1682'ye kadar uzanan bir hikayeye dayanmaktadır. O yıl Zwolle'nin büyük kiliselerinden olan St Michael kilisesi çökmüştür. Fakir Zwolle halkının, bu kiliseyi yeniden yaptıracak parası yoktur. Bunun için bu kilisenin çanlarını komşu şehir olan Kampen'e satma kararı alırlar. Bu satış için yüksek fiyat talep ederler. Kampenli'ler bunu bilmekle beraber kilise çanlarını satın almayı kabul ederler. Fakat çanlar Kampen'e getirilip incelenince bu çanların da kilise çökmesinden zarar gördüğü ve çalınmalarının imkânsız olduğu öğrenilir. Fakat Zwolle'liler bunu kabul etmeyip üzerine anlaşılan fiyattan Kampen'lilerin para ödenmesini talep ederler. Çaresiz kalan ama komşularına çok kızan Kampenliler büyük şikayetlerle bu ödemeyi çuval çuval sikkelerle yaparlar. Zwolleli'ler bu ödemenin tam ve eksiksiz yapıldığını kontrol etmek için Kampenli'ler tarafından gönderilen "duiten" sikkelerini birer birer elden geçirip sayarlar. Bu sayım bittikten sonra Zwolleli'ler Kampenli'lerin kendilerinden intikam aldıklarını anlarlar. Tüm sikke sayıcıların parmakları ve elleri sikkenin bakır olmasından dolayı masmavi olmuştur. Bundan sonra Zwolleli'ler için "maviparmaklılar" takma adı kullanılmaya başlanır.

Zwolle şehri, IJssel, Vecht ve Zwarte Suyu'nun arasında bulunan bir tepe üzerine kurulmuştur. Zaman zaman yükselip sele sebep olan bu akarsular, tepe nedeniyle Zwolle şehrine ulaşamamaktadır. Şehir, karayolu ile en yakın komşusu olan Kampen'e 12 km, Apeldoorn'a 35 km, Enschede'ye 64 km, Groningen'e 84 km ve Amsterdam'a ise 82 km uzaklıktadır.

Zwolle, 17 mahalleden oluşmaktadır. Bu mahalleler şunlardır:

  • Merkezde: Binnenstad, Hanzeland, Veerallee, Assendorp ve Kamperpoort
  • Kuzeyde: Aa-landen, Holtenbroek ve Haerst-Tolhuislanden
  • Güneyde: Zwolle-Zuid ve Windesheim
  • Doğuda: Berkum, Diezerpoort, Wijthmen ve Wipstrik
  • Batıda: Stadshagen, Spoolde ve Westenholte[5]

Zwolle'de bulunan göller ve su birikintileri genellikle eğlence amaçlı kullanılmaktadır. Şehirdeki en bilinen göller Wijthmenerplas, Wijde Aa, Agnietenplas ve Milligerplas'tır. Bu göller, yüzme, tekne gezileri ve doğa yürüyüşleri gibi çeşitli açık hava etkinlikleri için popüler alanlardır. Zwolle, bu su kaynaklarıyla, sakinlerine doğayla iç içe bir yaşam alanı sunmaktadır.

Doğa ve Turizm

[değiştir | kaynağı değiştir]

Zwolle merkezde veya çevresinde bulunan doğa alanları ve milli parklar, bölgenin doğal kaynaklarını keşfetmek isteyen ziyaretçiler için çok çeşitli fırsatlar sunmaktadır. Bu parklar orman, gölet, bataklık, çayır gibi çeşitli ekosistemleri barındırarak biyolojik çeşitliliği desteklemektedir. Ayrıca doğa yürüyüşleri, bisiklete binme, kuş gözlemciliği ve açık hava etkinlikleri için ideal alanlar sunmaktadır. Zwolle çevresindeki bu önemli doğa rezervleri hem doğa tutkunları hem de huzurlu bir ortamda vakit geçirmek isteyenler için mükemmel fırsatlar sunuyor. Bazı önemli doğa rezervleri veya parklar şunlardır:

- Het Engelse Werk, IJssel Nehri kıyısında yer alır ve geniş yürüyüş parkurları, bisiklet yolları ve piknik alanlarıyla şehrin en popüler parklarından biridir. Ortasında eşsiz güzellikte küçük bir göl bulunmaktadır.

- Zwarte Dennen Doğa Alanı (Zwarte Dennen Natuurgebied), geniş ormanlık alanı ve doğal yürüyüş yolları ile bölgedeki en büyük korunmuş alanlardan biridir. Zwolle'ye yaklaşık 30 kilometre uzaklıkta yer alır.

- Weerribben-Wieden Milli Parkı (Nationaal Park Weerribben-Wieden), Zwolle'ye yaklaşık 21,4 kilometre uzaklıkta yer alır ve bölgedeki en yakın milli parklardan biridir. Bu milli park, bataklıklar, göletler ve sulak alanlarıyla ünlüdür. Doğa yürüyüşleri, bisiklet turları ve tekne gezileri gibi açık hava etkinlikleri için ideal bir yerdir.

- De Wezenlanden, Zwolle'nin Assendorp semtinde bulunan büyük çimenlik alanlar, göletler ve çocuk oyun alanları ile aileler için ideal bir rekreasyon alanıdır. Ayrıca, parkta bir çocuk hayvanat bahçesi de bulunmaktadır. Burada çocuklar, çeşitli evcil hayvanları yakından görebilir ve onlarla etkileşime geçebilir. Bu özellikle küçük yaştaki ziyaretçiler için eğlenceli ve öğretici bir deneyim sunar.

- Dinoland Zwolle, şehrin merkezine oldukça yakın bir konumda yer alır ve çocuklar ile aileler için eğlenceli ve öğretici bir eğlence parkıdır. Park, çeşitli dinozor heykelleri ve temalı oyun alanları ile doludur, bu sayede ziyaretçiler dinozorlar hakkında bilgi edinirken aynı zamanda eğlenceli vakit geçirebilirler. Ayrıca, iç mekanlarda çocuklar için interaktif sergiler ve oyunlar da mevcuttur.[6]

Kültür, Sanat ve Mimari

[değiştir | kaynağı değiştir]

Zwolle kentinde birçok eski ve yeni çekici bina bulunmaktadır. Bunların başında şehir merkezindeki Grotekerk ve Sint Michaëlskerk kilise binaları gelmektedir. Özellikle Sint Michaëlskerk'te, Barok dönemi org ustası Arp Schnitger tarafından yapılmış eşsiz bir kilise orgu bulunmaktadır. "Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopnemin" adlı Roma Katolik bazilika 1399'da yapılmaya başlanmıştır. Bu kilisenin çan kulesine 'Peperbus' (biberlik) adı verilmekte olup, Hollanda'daki en yüksek çan kulelerinden biridir. Bu çan kulesi, kilise ile birlikte çöküp yıkılmıştır, ancak sonradan yeniden inşa edilmiştir. Zwolle Belediye Sarayı, ilk olarak 1448'de inşa edilmiştir, ancak daha sonra modernize edilmiştir.

Şehirde bulunan eski ilginç binalar arasında şunlar sayılabilir: Şehrin eski kale kapılarından biri olan 'Sassenpoort', şehir surları, eskiden hardal üretmek için yapılmış olan 'Mosterdmakerstoren' (Hardal Üreticileri Kulesi), 1571'de tamamlanmış olan şehir Loncalar Konağı, eski vilayet idare merkezi, bir Dominiken manastırı ve eski Melkmarkt Meydanı'nda bulunan iki müze: Antika eşyaların sergilendiği müze ve doğa tarihi müzesi olan 'Stedelijk Museum Zwolle' ile Vrouwenhuis. Blijmarkt Meydanı'nda bulunan eski Adalet Sarayı günümüzde "Fundatie Müzesi" adı verilip Overijssell ilinin güzel sanatlar müzesi olmuştur.

"Broerenkerk" 1465'te kurulan Dominiken Manastırı için kilise olarak yapılmıştır. Bu manastır, 1580'de Reformasyon döneminde kapatılmış ve keşişler kovulmuştur. 1640-1982 döneminde bu eski manastır kilisesi bir Protestan kilisesi olarak kullanılmıştır. Sonra restore edilmiş ve 1983-1988 döneminde bir kültürel etkinlikler merkezi olmuştur. Bu merkez 1988'de kapatılmış ve eski manastır kilisesi, özel bir kitabevi olarak kullanılmaktadır.

Şehrin tren garının batısında, 10. yüzyıl başında yapılan çok sayıda 'Art Nouveau' mimari stilinde inşa edilmiş villadan oluşan bir semt bulunmaktadır. Bunlar, Koningin Wilhelminastraat, Prinses Julianastraat ve Prins Hendrikstraat sokaklarında, 1900'lü yılların başında farklı Hollandalı mimarlar tarafından tasarlanmıştır. Bunlardan 11 tanesi Hollanda Hükûmeti tarafından "millî anıt (rijksmonumenten)" olarak korumaya alınmıştır.

Schouwburg Odeon, hem tiyatro hem de opera etkinliklerine ev sahipliği yapan önemli bir kültürel mekândır.

Zwolle'de 4 müze bulunmaktadır. Bunlar:

- De Fundatie (modern sanat müzesi)

- Stedelijk Museum Zwolle (şehir tarihi ve kültürel sergiler)

- Museum de Waag (tarihi sergiler ve geçici sergiler)

- Het Palthehuis (sanat ve tarih müzesi)

Zwolle, Kino International ve Pathé Zwolle adında iki sinema salonuna sahiptir.

2004'te Zwolle'deki 'De Librije' lokantası, Michelin Rehberi tarafından 3 yıldızla ödüllendirilmiş ve Hollanda'da bu şerefe sahip 3 lokantadan biri olmuştur. 2007'de diğer bir lokantanın yıldızı düşürülünce, 3 yıldızlı 2 lokantadan biri olmuştur.

Zwols, Zwolle'nin şehir ağızıdır. Zwols, Salland lehçesindendir ve bu nedenle Nedersaksonca'ya aittir. Zwols'un karakteristik özelliği, r harfinin yuvarlak veya boğazdan gelen bir şekilde telaffuz edilmesidir (bu, şehir ağızlarına özgüdür ve Kampen, Deventer ve Zutphen gibi başka yerlerde de bulunur) ve h'nin düşmesidir (bu da h-deletie olarak adlandırılır ve çevredeki bölgelerde, hatta Urk da bile görülür).

Zwolle'deki müzik sahnesi Hedon'dur. Zwolle'den bazı tanınmış müzisyenler arasında Herman Brood ve rap grubu Opgezwolle yer almaktadır. Zwolle, ayrıca birçok müzik okuluna ev sahipliği yapmaktadır, bunlar arasında ArtEZ Konservatuvarı, De Zwolse Muziekschool, Muziekschool Zwolle Zuid, Grandesco Music ve Dubbelgreep yer alır.

Zwolle şehrinde bulunan Hogeschool Windesheim, Hollanda'da uygulamalı bilimler alanında eğitim veren köklü bir yüksekokul olup 1986'da kurulmuştur. Hogeschool kavramının Türkiye'deki karşılığı ise uygulamalı bilimler üniversiteleri veya meslek yüksekokullarıdır. 2024 yılı itibarıyla, üniversitenin öğrenci sayısı yaklaşık 26.589'dur.[7] Bu yüksekokulun diğer yerleşkesi Almere şehrindedir.

ArtEZ University of Arts, Hollanda'nın Zwolle şehrinde 1966 yılında kurulan ve sanat eğitimi konusunda öne çıkan bir üniversitedir. Görsel sanatlar, müzik, tiyatro, moda, tasarım ve dans gibi alanlarda eğitim sunmakta olup ayrıca, Arnhem ve Enschede şehirlerinde de şubeleri bulunmaktadır. ArtEZ ismi, A harfiyle Arnhem, E harfiyle Enschede ve Z harfiyle Zwolle şehirlerini temsil eder. Zwolle, üniversitenin önemli bir merkezi olup, yaklaşık 3.000 öğrenciye ev sahipliği yaparak, şehre kültürel katkı sağlamaktadır.[8]

Zwolle'de iki büyük MBO (Orta Derece Mesleki Eğitim) okulu bulunmaktadır. Bunlar Landstede MBO ve Deltion College'dir.

Zwolle, kara ve demir yolu ulaşımının bir kavşağıdır. Ancak stratejik konum, ancak 1950'den sonra belediye yönetimi tarafından fark edilip şehrin gelişimi lehine kullanılmıştır. Sonuç olarak, Zwolle, 1950'den sonra nüfus artışında patlayıcı bir büyüme yaşadı. Otobüs taşımacılığı, 11 Aralık 2022'den beri EBS tarafından RRReis adı altında sağlanmaktadır.

Zwolle'de 2 otoyol ve 4 ana yol bulunmaktadır:

Otoyollar: A28 (Groningen'den Utrecht'e kadar uzanır ve Zwolle'den geçer.) ve A50 (Zwolle'yu Eindhoven'a bağlar, Apeldoorn ve Arnhem üzerinden geçer.)

Ana Yollar: N35 (Zwolle, Raalte ve Almelo'yu birbirine bağlar, şehir içi kısmı genişletilmiş ve trafik sıkışıklığı azaltılmıştır.), N331 (Zwolle'nun kuzeyinde başlar, Stadshagen çevresinde bir yol çemberi oluşturur ve Zwartewaterland belediyesi üzerinden Emmeloord'a kadar devam eder.), N337 (Zwolle'nun güneyinde yer alır, şehrin çevre yolunun bir parçasıdır (IJsselallee) ve N340 (Berkum'dan başlar ve Zwolle'yu çevreleyen bir yol ağına bağlanır, Overijssel'in kuzeydoğusundaki yerleşim yerlerinden Zwolle'ya ulaşımı sağlar.)

Zwolle'deki Belediye Meclisi, 39 üyeden oluşmaktadır ve 16 Mart 2022'de yapılan yerel seçimlerde, Türk kökenli Cankut Ercan da Zwolle beeldiye meclisine seçilmiştir.

22 Kasim 2023 tarihinde yapılan Hollanda genel seçimlerinde Zwolle'deki sonuçlar şu şekildedir:

  • GroenLinks / Partij van de Arbeid (PvdA): %22,01 (18.134 oy)
  • PVV (Partij voor de Vrijheid): %16,1 (13.265 oy)
  • Nieuw Sociaal Contract: %13,66 (11.252 oy)
  • VVD: %12,77 (10.524 oy)
  • D66: %7,75 (6.387 oy)
  • ChristenUnie: %6,11 (5.035 oy)
  • BBB: %3,24 (2.668 oy)
  • CDA: %3,16 (2.606 oy)
  • SP (Socialistische Partij): %3,09 (2.545 oy)
  • Partij voor de Dieren: %2,95 (2.431 oy)
  • Volt: %2,22 (1.827 oy)
  • Forum voor Democratie: %2,1 (1.730 oy)
  • DENK: %1,43 (1.182 oy)
  • Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP): %1,16 (956 oy)

Hollanda'nın köklü partilerinden olan ve günümüzde PvdA (İşçi Partisi) olarak bilinen partinin öncüsü Sosyal-Demokrat İşçi Partisi (SDAP), 26 Ağustos 1894'te Zwolle'deki Ossenmarkt 9 numaradaki Atlas adlı mekanda kuruldu.

Takım Spor Lig Stadyum Kuruluş
PEC Zwolle Fútbol Eredivisie FC Zwolle Stadyumu
Kapasite: 10,000
1990

PEC Zwolle, 2014 yılında finalde Ajax'ı 5-1 yenerek KNVB Kupası'nı ve 1-0 yenerek Johan Cruijff Şampiyonluk Kupa'sını kazandı.

Landstede Hammers basketbol, VC Zwolle ise voleybol alanında, Hollanda'nın en üst seviye ligi olan Eredivisie'de mücadele veren Zwolle'ye ait spor kulüpleridir.

Ster van Zwolle, her yıl mart ayının ilk cumasında Zwolle şehrinde düzenlenen tek günlük bir yol bisikleti yarışıdır. 2011 yılından beri, UCI Avrupa Turu'nda 1.2 etkinliği olarak organize edilmektedir.[9] 1999'dan bu yana, Peperbus Profspektakel adlı etkinlik, Fransa Turu'nun hemen ardından ağustos ayında, ünlü bisikletçilerin katılımıyla Zwolle şehir merkezinde düzenlenmektedir.

2001 yılından beri Zwolle'de her yıl 21,1 km uzunluğunda bir yarı maraton düzenlenmektedir. Bu yarış, Hollanda'nın en büyük ve en önemli yarı maratonlarından biri olup, ulusal ve uluslararası atletleri bir araya getirmektedir.

Zwolle'deki en büyük ve kapsamlı spor parklarından üçü, Marslanden Sportpark, Sportpark Stadshagen ve Sportpark De Wezenlanden'dir. Bu spor parklarında genellikle futbol maçları ve antrenmanları düzenlenir. Ayrıca, tenis, basketbol, atletizm ve koşu gibi çeşitli açık hava sporları için geniş alanlar bulunur. Parklar, amatör ve profesyonel sporcuların antrenman yapabileceği ve spor etkinliklerine katılabileceği imkanlar sunar.

Kardeş şehirler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ Koninkrijksrelaties, Ministerie van Binnenlandse Zaken en. "Contactgegevens Gemeente Zwolle | Overheid.nl". organisaties.overheid.nl (Felemenkçe). Erişim tarihi: 19 Şubat 2025. 
  2. ^ F.C. Berkenvelder (1980). "Het begin Zwolle 750 jaar stad". Waanders. 9 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2007. 
  3. ^ F.C. Berkenvelder (1980). "De handel en de Hanze". Zwolle 750 jaar stad (Felemenkçe). Waanders. 23 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2007. 
  4. ^ "Zwolle". Encyclopaedia Britannica, 11th edition. 1911. 24 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2013. 
  5. ^ "Wijken". Gemeente Zwolle (Felemenkçe). Erişim tarihi: 22 Şubat 2025. 
  6. ^ "Dinoland Zwolle - Avontuurlijkste dinopark van Nederland! Dinoland, dat is leuk!". Dinoland Zwolle (Felemenkçe). Erişim tarihi: 23 Şubat 2025. 
  7. ^ "Wayback Machine" (PDF). www.windesheim.nl. Erişim tarihi: 17 Şubat 2025. 
  8. ^ "ArtEZ in numbers – ArtEZ". www.artez.nl. Erişim tarihi: 19 Şubat 2025. 
  9. ^ "Homepage". Ster van Zwolle (Felemenkçe). Erişim tarihi: 23 Şubat 2025. 

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]